Belgijskie przepisy BHP wymagają, żeby wysokie temperatury uwzględnić w analizie ryzyka i w organizacji pracy. Dotyczy to również budów we Flandrii, pracowników oddelegowanych, podwykonawców i osób samozatrudnionych.

Szczególnie ważne jest to wtedy, gdy na budowie pracują osoby, które nie mówią po niderlandzku. Instrukcja ma sens dopiero wtedy, gdy pracownik rozumie, co ma robić.

Podstawa prawna

W Belgii temat pracy w wysokich temperaturach reguluje Codex over het welzijn op het werk, czyli belgijski Kodeks dobrostanu w pracy, a dokładniej Boek V, Titel 1: Thermische omgevingsfactoren — Księga V, Tytuł 1: Czynniki środowiska termicznego.

Mówiąc prościej: pracodawca musi brać pod uwagę warunki związane z ciepłem i zimnem w miejscu pracy. Przy upałach chodzi o ocenę tego, jak temperatura, wilgotność, słońce, wysiłek fizyczny i odzież robocza wpływają na pracownika.

Jeżeli warunki stają się zbyt ciężkie, trzeba dostosować pracę: zmienić godziny, zapewnić wodę, przerwy, cień, chłodniejsze miejsce odpoczynku albo inną organizację zadań.

WBGT, czyli dlaczego zwykły termometr nie wystarczy

W Belgii przy ocenie pracy w upale nie patrzy się wyłącznie na temperaturę z normalnego termometru. Stosuje się wskaźnik WBGT — wet bulb globe temperature. Po niderlandzku spotkamy tu określenie vochtige globethermometer.

Ten wskaźnik lepiej pokazuje, jak warunki na stanowisku pracy wpływają na człowieka. Bierze pod uwagę nie tylko temperaturę, ale też wilgotność, promieniowanie cieplne i warunki, w jakich praca jest wykonywana.

Wynik WBGT jest zwykle niższy niż temperatura mierzona zwykłym termometrem. Różnica zależy jednak od wilgotności. FOD WASO podaje przykład, że przy 30°C na zwykłym termometrze WBGT może wynosić około:

• 22,7 przy niskiej wilgotności,

• 25,4 przy średniej wilgotności,

• 28,2 przy wysokiej wilgotności.

Im większa wilgotność, tym trudniej organizm oddaje ciepło. Dlatego sama informacja „jest 30 stopni” nie wystarczy. Inaczej pracuje się w suchym cieniu, a inaczej na dachu, w pełnym słońcu, w hełmie i z ciężkim materiałem w rękach.

Progi WBGT, od których trzeba działać

Belgijskie przepisy określają progi WBGT zależnie od intensywność pracy. Po ich przekroczeniu pracodawca powinien wprowadzić odpowiednie środki ochronne, na przykład zmianę organizacji pracy, dodatkowe przerwy, wodę, cień, chłodniejsze miejsce odpoczynku albo ograniczenie pracy w pełnym słońcu.

To nie są zwykłe stopnie Celsjusza. To wartości WBGT, czyli wskaźnika, który uwzględnia między innymi temperaturę, wilgotność i promieniowanie cieplne.

Na budowie te progi mogą zostać osiągnięte szybciej, niż sugeruje sama temperatura powietrza. Praca na dachu, przy robotach ziemnych, rozładunku materiałów, w hełmie, rękawicach i kamizelce to zupełnie inna sytuacja niż lekka praca w cieniu.

Co powinien zrobić pracodawca?

Pracodawca powinien ocenić ryzyko i dobrać środki do warunków, w jakich ludzie faktycznie pracują.

W praktyce może to oznaczać:

• planowanie najcięższych prac na chłodniejsze godziny,

• ograniczenie pracy w pełnym słońcu,

• zapewnienie wody,

• częstsze przerwy,

• odpoczynek w cieniu albo w chłodniejszym miejscu,

• rotację pracowników,

• dostosowanie tempa pracy,

• zmianę kolejności wykonywanych zadań,

• jasne instrukcje dla pracowników.

Samo powiedzenie „pijcie więcej wody” nie wystarczy. Woda musi być dostępna, przerwy muszą być możliwe, a pracownicy muszą wiedzieć, co robić, gdy ktoś zaczyna się źle czuć.

Wcześniejsze rozpoczęcie pracy

W budownictwie jednym z praktycznych rozwiązań jest wcześniejsze rozpoczęcie dnia pracy.

W okresie letnim praca na budowie może zaczynać się od 6:00, tak aby najcięższe zadania wykonać przed największym upałem.

Upał wpływa też na materiały

W budownictwie trzeba patrzeć nie tylko na ludzi, ale też na materiały.

Beton, zaprawy, cement, kleje, farby, silikony czy produkty bitumiczne mogą inaczej zachowywać się przy wysokich temperaturach. Mogą zbyt szybko wysychać, tracić przyczepność, gorzej wiązać albo wymagać innych warunków stosowania.

Dlatego przy planowaniu pracy w upale warto sprawdzić karty techniczne produktów. Niektórych prac nie powinno się wykonywać w najgorętszej części dnia, nawet jeżeli ekipa „dałaby radę”.

Podwykonawcy, oddelegowani i samozatrudnieni

Na belgijskiej budowie zasady bezpieczeństwa nie kończą się na pracownikach zatrudnionych bezpośrednio przez głównego wykonawcę.

Jeżeli na budowie pracuje kilka firm, każda z nich powinna zadbać o swoich ludzi: ocenić ryzyko, przekazać instrukcje, zapewnić wodę, przerwy i odpowiednią organizację pracy.

Pracownik oddelegowany z innego kraju nadal pracuje na belgijskiej budowie. Belgijskie zasady dotyczące bezpieczeństwa i zdrowia przy pracy mają więc znaczenie również dla niego.

Osoby samozatrudnione nie są pracownikami w klasycznym znaczeniu, ale nie oznacza to, że można je pominąć w organizacji bezpieczeństwa. Na tymczasowych lub mobilnych placach budowy przepisy przewidują koordynację bezpieczeństwa przy pracach wykonywanych przez różne strony, w tym również przez wykonawców i samozatrudnionych. Ich obecność i wykonywane przez nich prace powinny więc zostać uwzględnione przy organizacji bezpieczeństwa na budowie.

Pracownicy obcojęzyczni

Jeżeli pracownik nie rozumie instrukcji, instrukcja zostaje na papierze.

Przy zespołach obcojęzycznych warto przekazać krótkie zasady pracy w upale w języku zrozumiałym dla pracowników.

Najważniejsze informacje to:

• kiedy pić wodę,

• gdzie robić przerwy,

• które prace wykonujemy rano,

• komu zgłaszać złe samopoczucie,

• kiedy przerwać pracę,

• co zrobić, gdy ktoś ma objawy przegrzania.

To nie musi być długi dokument. Ważne, żeby człowiek wiedział, co ma zrobić na budowie, w danym momencie, zanim sytuacja stanie się poważna.

Objawy przegrzania

Pracownicy powinni znać objawy, których nie wolno ignorować:

• silne zmęczenie,

• zawroty głowy,

• ból głowy,

• nudności,

• skurcze mięśni,

• dezorientacja,

• osłabienie,

• omdlenie,

• nadmierne pocenie albo nagłe ustanie pocenia.

W takiej sytuacji pracownika należy odsunąć od pracy, przenieść w chłodniejsze miejsce, zapewnić pomoc i w razie potrzeby wezwać 112.

Co warto ustalić przed pracą w upale?

Przed rozpoczęciem pracy warto odpowiedzieć sobie na kilka prostych pytań:

1. Które prace są najcięższe?

2. Czy można wykonać je rano?

3. Gdzie pracownicy mają dostęp do wody?

4. Gdzie mogą odpocząć?

5. Kto decyduje o zmianie organizacji pracy?

6. Czy pracownicy rozumieją instrukcje?

7. Czy materiały można stosować w takich temperaturach?

To nie musi być skomplikowane. Ważne, żeby na budowie było jasne, jak pracujemy, kiedy zwalniamy tempo i kiedy przerywamy pracę.

Na koniec: przepisy przepisami, ale ludzie są najważniejsi

Tabele, wskaźniki i procedury są potrzebne. Pomagają podjąć dobrą decyzję i uporządkować pracę.

Ale w czasie upałów szczególnie liczy się też zwykłe, ludzkie podejście.

Budowa ma iść do przodu, ale nie kosztem zdrowia ludzi.

Upał minie. Skutki złych decyzji nie zawsze.